Jak czytać suwmiarkę noniuszową – poradnik

Z czego składa się suwmiarka

• Prowadnica ze skalą główną – podziałka w milimetrach.
• Suwak z noniuszem – krótka, dodatkowa skala, która pozwala odczytać ułamki milimetra.
• Szczęki dolne – do pomiarów zewnętrznych (wałki, grubość blachy).
• Szczęki górne – do pomiarów wewnętrznych (otwory, rowki).
• Wysuwka głębokościomierza – do pomiaru głębokości otworów i stopni.
• Śruba zaciskowa – blokuje suwak, żeby wynik nie zmienił się przy wyjmowaniu suwmiarki z detalu.

Jaka jest dokładność Twojej suwmiarki?

Dokładność odczytu jest zwykle nadrukowana na noniuszu: 0,1 mm, 0,05 mm lub 0,02 mm. To wartość jednej działki noniusza i od niej zależy, jak przeliczasz wynik. W pracach warsztatowych najpopularniejsze są suwmiarki 0,02 mm.

Odczyt w 3 krokach

1. Pełne milimetry. Spójrz na kreskę „0” noniusza. Odczytaj na skali głównej ostatnią pełną kreskę milimetrową przed zerem noniusza. To liczba całych milimetrów.
2. Ułamek milimetra. Znajdź na noniuszu kreskę, która dokładnie pokrywa się z dowolną kreską skali głównej. Policz, która to działka noniusza, i pomnóż jej numer przez dokładność suwmiarki.
3. Suma. Dodaj oba wyniki.

Przykład (suwmiarka 0,02 mm): zero noniusza stoi między 23 a 24 mm, więc pełne milimetry to 23 mm. Z kreską skali głównej pokrywa się 23. działka noniusza: 23 × 0,02 = 0,46 mm. Wynik: 23 + 0,46 = 23,46 mm.
Na noniuszu 0,02 mm cyfry 1, 2, 3… oznaczają dziesiąte części milimetra, a między nimi są po cztery krótkie kreski co 0,02 mm. Dlatego w przykładzie można też odczytać szybciej: kreska pokrywająca się ze skalą to trzecia kreska za cyfrą „4”, czyli 0,40 + 0,06 = 0,46 mm.
Jeśli żadna kreska nie pokrywa się idealnie, wybierz tę, która jest najbliżej. Jeśli zero noniusza pokrywa się dokładnie z kreską skali głównej, wynik to równa liczba milimetrów, np. 23,00 mm.

Cztery rodzaje pomiarów jedną suwmiarką

• Zewnętrzny – detal między dolnymi szczękami, jak najbliżej prowadnicy (tam pomiar jest najdokładniejszy).
• Wewnętrzny – górne szczęki w otworze, rozsunięte do oporu. Przy otworach szukaj największego wskazania, poruszając lekko suwmiarką.
• Głębokości – koniec prowadnicy oparty o krawędź otworu, wysuwka dosunięta do dna. Suwmiarka musi stać prostopadle.
• Stopnia (uskoku) – tylna część suwaka oparta o górną powierzchnię stopnia, czoło prowadnicy o dolną.

Najczęstsze błędy

• Nie sprawdzone zero. Przed pomiarem zsuń szczęki: zero noniusza musi pokrywać się z zerem skali głównej. Jeśli nie, suwmiarka wymaga czyszczenia lub wzorcowania.
• Paralaksa. Patrz na skalę prostopadle, nie pod kątem – inaczej kreski pozornie się przesuwają.
• Za duży nacisk. Szczęki mają dotykać detalu, nie go ściskać. Zbyt mocny docisk wygina szczęki i zmienia wynik o kilka setnych.
• Pomiar na końcówkach szczęk. Im dalej od prowadnicy, tym większy błąd.
• Brud i wióry. Przetrzyj szczęki i powierzchnię detalu przed pomiarem.
• Ciepły detal. Stal rozszerza się o ok. 0,011 mm na metr na każdy stopień. Detal prosto z maszyny mierz po ostygnięciu.

Noniusz, zegar czy wyświetlacz?

Suwmiarka noniuszowa jest najtrwalsza i najtańsza. Zegarowa pozwala odczytać wynik szybciej i z mniejszym ryzykiem pomyłki. Cyfrowa (elektroniczna) pokazuje wynik od razu, umożliwia zerowanie w dowolnym punkcie i przesyłanie danych do komputera. Jeśli wykonujesz dużo pomiarów seryjnych, warto rozważyć suwmiarkę cyfrową; do codziennej pracy w trudnych warunkach noniusz wciąż sprawdza się najlepiej.
Zobacz suwmiarki noniuszowe, zegarowe i cyfrowe ACCUD w naszym sklepie.

Podsumowanie

Pełne milimetry odczytujesz na skali głównej przed zerem noniusza, a ułamek – z kreski noniusza, która pokrywa się ze skalą. Sprawdź zero przed pomiarem, patrz prostopadle i nie dociskaj szczęk na siłę, a wynik będzie powtarzalny.