Wzorcowanie przyrządów pomiarowych – co ile?

Każdy przyrząd pomiarowy z czasem traci dokładność: szczęki suwmiarki się ścierają, mikrometr może dostać uderzenie, a czujnik spaść ze stołu. Wzorcowanie pokazuje, o ile wskazania przyrządu różnią się od wzorca. Bez niego nie wiesz, czy wymiar na rysunku naprawdę jest wymiarem na detalu.

Czym jest wzorcowanie

Wzorcowanie (kalibracja) to porównanie wskazań przyrządu z wzorcem o znanej, wyższej dokładności, np. z płytkami wzorcowymi. Wynikiem jest świadectwo wzorcowania, które zawiera:

• błędy wskazań w kolejnych punktach zakresu,
• niepewność pomiaru,
• informację o spójności pomiarowej, czyli powiązaniu z wzorcami państwowymi lub międzynarodowymi.

Wzorcowanie samo w sobie nie naprawia przyrządu. Jeśli błędy są za duże, przyrząd trzeba wyregulować, naprawić albo wycofać z użytku.

Wzorcowanie a legalizacja

To dwie różne rzeczy, które często się myli.
Wzorcowanie dotyczy przyrządów warsztatowych i laboratoryjnych: suwmiarek, mikrometrów, czujników czy płytek wzorcowych. Nie wynika z przepisów, ale wymagają go systemy jakości (np. ISO 9001) i klienci. Wynikiem jest świadectwo z błędami wskazań i niepewnością pomiaru.
Legalizacja dotyczy przyrządów objętych prawną kontrolą metrologiczną, np. wag używanych w handlu. Jest obowiązkowa z mocy prawa, a jej wynikiem jest potwierdzenie, że przyrząd spełnia wymagania (cecha legalizacyjna).

Co ile wzorcować przyrządy?

Przepisy nie podają jednego okresu dla przyrządów warsztatowych. Odstęp między wzorcowaniami ustala użytkownik – firma, która z przyrządu korzysta. Norma ISO 9001 wymaga tylko, żeby przyrządy były wzorcowane lub sprawdzane w określonych odstępach i żeby ten odstęp był udokumentowany.
W praktyce punktem wyjścia jest najczęściej 12 miesięcy. Okres warto skrócić, gdy:

• przyrząd jest używany codziennie, na produkcji, w kontakcie z wiórami i chłodziwem,
• mierzysz detale o wąskich tolerancjach,
• poprzednie wzorcowanie wykazało błędy blisko granicy.

Można go wydłużyć, gdy przyrząd służy rzadko, np. jako wzorzec odniesienia, a kolejne świadectwa pokazują stabilne wyniki. Po upadku lub uderzeniu przyrząd należy sprawdzić od razu, niezależnie od terminu.

Jak długo ważne jest świadectwo wzorcowania?

Świadectwo wzorcowania nie ma daty ważności. Opisuje stan przyrządu w dniu pomiaru. Laboratoria akredytowane zwykle nie wpisują terminu następnego wzorcowania – to decyzja użytkownika, wynikająca z jego procedur. Jeśli Twój klient lub audytor wymaga konkretnego okresu, zapisz go w swojej procedurze nadzoru nad wyposażeniem pomiarowym.

Jak przygotować przyrządy do wzorcowania

• Oczyść je z chłodziwa, oleju i wiórów.
• Sprawdź, czy mają czytelny numer seryjny lub oznaczenie.
• Dołącz informację, w jakim zakresie przyrząd jest używany – nie zawsze trzeba wzorcować cały zakres.
• Wybierz laboratorium akredytowane przez Polskie Centrum Akredytacji (PCA), jeśli wymaga tego Twój system jakości lub klient.

Podsumowanie

Przyrządy warsztatowe wzorcuje się w odstępach, które ustala firma – najczęściej co 12 miesięcy. Świadectwo nie ma daty ważności, a legalizacja dotyczy tylko przyrządów objętych prawną kontrolą metrologiczną, takich jak wagi handlowe.